Uganda oo bilowday ka bixitaanka ciidamadeeda Soomaaliya kaddib ku dhowaad 20 sano

MUQDISHO — Uganda ayaa bilowday inay ciidamadeeda kala baxdo Soomaaliya kaddib ku dhowaad 20 sano oo ay ka qayb qaadanayeen hawlgallada milatari ee dalka, taas oo noqonaysa isbeddel weyn oo ku yimid howlgalka Midowga Afrika, xilli ay sii kordhayaan caqabadaha dhaqaale iyo hubanti la’aanta ku saabsan taageerada caalamiga ah.

Taliyaha Ciidamada Uganda, Jeneraal Muhoozi Kainerugaba, ayaa Khamiistii ku dhawaaqay in dalkiisu bilaabay ka bixitaanka Soomaaliya, isaga oo sheegay in mas’uuliyadda amniga lagu wareejinayo ciidamada Soomaaliya.

“Sida aan ballanqaadnay, waxaan bilownay inaan ciidamadeenna UPDF kala baxno Soomaaliya. Kaddib 20 sano oo dhiig badan iyo naf-hurnimo ah, waxaan amniga ku wareejinaynaa walaalaheen Soomaaliyeed,” ayuu Kainerugaba ku qoray bartiisa X, 29-kii Oktoobar.

Go’aankan ayaa imanaya xilli Howlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) uu wajahayo caqabado sii kordhaya oo dhinaca dhaqaalaha iyo saadka ah, kaddib isbeddello ku yimid habka loo maalgeliyo howlgalka.

Wargeyska Daily Monitor ee Uganda ayaa sheegay in bixitaanka ciidamada Uganda uu ku soo beegmayo xilli 25% la dhimay maalgelinta Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS), isla markaana ay jirto hubanti la’aan ku saabsan sii socoshada taageerada Mareykanka ee howlgalka.

Madaxweynaha Uganda, Yoweri Museveni, ayaa horay u difaacay joogitaanka ciidamada dalkiisa ee Soomaaliya, isaga oo ku sababeeyay danaha amniga gobolka iyo garab istaagga dalalka deriska ah.

Isaga oo ka hadlayay shir madaxeed ay yeesheen dalalka ciidamada ku biiriya howlgalka Soomaaliya oo 31-kii Luulyo ka dhacay Kampala, ayuu Museveni sheegay in Soomaaliya aan laga tegi doonin xitaa haddii dalalka caalamka ay joojiyaan taageeradooda.

“Haddii beesha caalamku rabto inay baxdo, ha baxdo. Soomaaliya lama dayici doono. Awooddaas waan leenahay,” ayuu yiri Museveni.

Caqabadaha dhaqaale ayaa sidoo kale dhaliyay walaac ku saabsan sii jiritaanka howlgalka AUSSOM, kaas oo si weyn ugu tiirsan taageerada caalamiga ah ee adeegyada muhiimka ah, sida cuntada, shidaalka, adeegyada caafimaadka iyo gaadiidka.

Mareykanka ayaa bishii Luulyo muujiyay inuusan taageeri doonin cusbooneysiinta muddada howlgalka ee Golaha Ammaanka Qaramada Midoobay bisha Diseembar. Hase yeeshee, Washington ayaa markii dambe oggolaatay in Qaramada Midoobay la siiyo 12 bilood oo dheeraad ah si ay tartiib tartiib ugu soo afjarto taageerada saadka, iyadoo dhimista taageeradaas la filayo inay bilaabato Janaayo 2027.

Uganda ayaa ahayd dalkii ugu horreeyay ee ciidamo u soo dira Soomaaliya sannadkii 2007, xilligaas oo ay ciidamada Midowga Afrika ku yimaadeen magaca howlgalka AMISOM. Tan iyo markaas, waxay ka mid ahayd dalalka ugu badan ee ciidamada ku biiriya howlgalka Soomaaliya.

Intii ay joogeen Soomaaliya, ciidamada Uganda ayaa garab socday Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, iyaga oo ka qayb qaatay hawlgallo ka dhan ah Al-Shabaab, sugidda amniga magaalooyin muhiim ah iyo ilaalinta xarumaha dowladda.

Howlgalka AMISOM waxaa sannadkii 2022 lagu beddelay Howlgalka Ku-meelgaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), kaas oo isaguna sannadkii 2025 lagu beddelay AUSSOM. Howlgalka hadda jira ayaa loo xilsaaray taageeridda ciidamada Soomaaliya, ilaalinta dadka rayidka ah iyo fududeynta in mas’uuliyadda amniga si tartiib tartiib ah loogu wareejiyo hay’adaha amniga ee dalka.

Midowga Afrika ayaa ballanqaaday inuu sii wadi doono taageerada Soomaaliya, inkasta oo ay jiraan caqabadaha dhaqaale. Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa sheegay in ururku abaabuli doono taageero siyaasadeed, diblomaasiyadeed iyo mid dhaqaale si loo taageero qorshaha kala-guurka amniga Soomaaliya.

Bilowga bixitaanka ciidamada Uganda ayaa su’aalo ka keenaya qaabka mustaqbalka ee ciidamada Midowga Afrika ee Soomaaliya iyo awoodda dowladda Soomaaliya ay kula wareegi karto mas’uuliyadda amniga dalka, xilli ay isbeddelayaan taageerada iyo maalgelinta caalamiga ah.

GAROWE ONLINE