Soomaaliya: Madaxweyne xilkiisu muran ku jiro iyo Guddoomiye Maxkamadeed Dastuurka xusuustay markii xilka laga qaaday

FALANQAYN | GO -  Go’aankii Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, uu xilka kaga qaaday Guddoomiyihii Maxkamadda Sare, Baashe Yuusuf Axmed, ayaa dib u soo nooleeyey murankii dastuuriga ahaa ee Soomaaliya, isaga oo bannaanka keenay su’aalo ku saabsan sharciyadda muddo-kordhinta Madaxweynaha, madax-bannaanida garsoorka iyo doorkii Maxkamadda Sare ee ilaalinta Dastuurka.

Xasan Sheekh ayaa 4-tii Nofeembar 2026 xilka ka qaaday Baashe Yuusuf, isaga oo ku beddelay Ibraahim Iidle Saleebaan. Madaxtooyadu waxay go’aanka ku sababaysay cabashooyin la xiriira maamulka garsoorka, balse ma caddayn in la maray habraacyadii dastuuriga ahaa ee xil-ka-qaadista.

Maalin kaddib, Maxkamadda Sare ayaa ku dhawaaqday in xil-ka-qaadistu tahay sharci-darro, iyadoo sheegtay in muddo-xileedkii Xasan Sheekh dhammaaday 15-kii May 2026, halka kii Baarlamaanka uu dhammaaday 14-kii Abriil.

Hase yeeshee, go’aanka Maxkamadda ayaa keenay su’aal kale oo aan ka muhiimsanaan yarayn: Maxkamadda Sare xaggee joogtay markii awoodda fulintu beddelaysay Dastuurka, muddada xilka kordhinaysay, isla markaana mucaaradka iyo dowlad-goboleedyadu ka digayeen ku-takrifalka awoodda?

Dastuurkii KMG ahaa ee 2012, Qodobka 91, wuxuu muddo-xileedka Madaxweynaha ku xaddiday afar sano. Xasan Sheekh, oo la doortay May 2022, wuxuu muddadaas ku dhammaystay May 2026. Hase yeeshee, wax-ka-beddelkii Dastuurka ee Maarso 2026 ayaa muddo-xileedka ka dhigay shan sano, tallaabadaas oo ay diideen mucaaradka iyo dowlad-goboleedyada Puntland iyo Jubaland. Dowladda Federaalka ayaa dhankeeda ku adkaysatay sharciyadda wax-ka-beddellada.

Dhinaca kale, Qodobka 90(j) ee Dastuurkii 2012 wuxuu magacaabista Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ku xirayey soo-jeedinta Guddiga Adeegga Garsoorka, halka Qodobka 106 uu dammaanad qaadayey madax-bannaanida garsoorka. Maxkamadda Sare ayaa hadda cuskatay Qodobbada 135 iyo 138 ee Dastuurka 2026, oo ay ku sheegtay in xil-ka-qaadistu u baahan tahay soo-jeedinta Guddiga Adeegga Garsoorka iyo ansixinta Baarlamaanka, balse aanay ahayn awood Madaxweynaha keligiis leeyahay.

Waxaa arrinta sii murjinaya in Guddoomiyihii xilka laga qaaday uusan hore u soo saarin mowqif cad oo ka dhan ah muddo-kordhinta iyo wax-ka-beddelladii Dastuurka ee muranka dhaliyey. Inkastoo aamusnaantaasi aanay keligeed caddaynayn jebin sharci, haddana waxay su’aal gelinaysaa sababta garsoorku hadda ugu dhawaaqay in muddo-xileedka Madaxweynaha dhammaaday, xilli ay Madaxtooyadu tallaabo ka qaaday hoggaankiisa.

Maxkamaddu waxay sheegtay inay ka garnaqaysay dacwad uu gudbiyey Madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed bishii Oktoobar, taas oo ka dhan ahayd muddo-kordhinta. Waxay amartay in heshiis doorasho lagu gaaro 30 maalmood, doorashadana lagu qabto 90 maalmood gudahood. Hase yeeshee, Maxkamaddu si guud uma burin Dastuurka 2026, iyadoo diidday qayb ka mid ah dacwaddii ka dhanka ahayd habraacii wax-ka-beddelka.

Murankan ayaa muujinaya laba hay’adood oo mid walba sharciyaddeeda iyo awooddeeda su’aalo laga keenayo. Madaxweynaha waxaa lagu muransan yahay muddo-xileedkiisa iyo awoodda uu u leeyahay xil-ka-qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Sare, halka hoggaanka garsoorka la weydiinayo sababta uusan hore uga hadlin murankii dastuuriga ahaa ee dalka ka jiray.

Haddii muddo-kordhintii hore ay ahayd sharci-darro, aamusnaantii garsoorku sharci kama dhigin. Haddii xil-ka-qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ay tahay sharci-darro, khaladaadkii hore ee garsoorkuna ma sharciyeynayaan.

Ugu dambayn, khilaafkani wuxuu ka tarjumayaa dhibaatada hay’adaha Soomaaliya ka haysata ku-dhaqanka Dastuurka. Su’aashu ma aha oo keliya cidda xaqa u leh inay xilka sii haysato, balse waa sababta Dastuurku u noqdo mid si xooggan loo difaaco marka xil ama awood la waayo, halka ilaalintiisu ay su’aalo ka taagnaayeen markii hore.

Soomaaliya waxay u baahan tahay Dastuur ka sarreeya Madaxweynaha iyo Guddoomiyaha Maxkamadda Sare labadaba, ee aan noqon mid la xusuusto oo keliya marka danaha hay’adaha iyo madaxda ay isku dhacaan.

GAROWE ONLINE