Soomaaliya, Itoobiya iyo loollanka cusub ee Badda Cas

MUQDISHO - Dadaallo muddo dheer soo socday oo Soomaaliya ay ku ilaalinaysay xiriirrada ay la leedahay dalalka gobolka ayaa mar kale soo shaac baxay, kaddib markii warbaahin dowladeed oo Itoobiya ah ay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku eedaysay “khiyaano”, iyadoo ku dhaliishay inuu Soomaaliya la safay isbahaysi ay ku tilmaantay mid lagu xaddidayo “xuquuqda horumarineed ee muhiimka ah” ee Itoobiya.

Warbaahinta Ethiopian News Agency ayaa arrintan ku sheegtay maqaal aragti ah, iyadoo ka jawaabaysa hadal uu Madaxweyne Xasan Sheekh toddobaadkan siiyay Al Jazeera, kaas oo uu ku sheegay in Soomaaliya ay diyaar u tahay inay Itoobiya si ganacsi ah u siiso marin ay ku isticmaasho ilaa saddex dekedood oo Soomaaliya ku yaalla.

Taariikh ahaan, Soomaaliya waxay xiriirro dhow la lahayd Masar iyo Eritrea, halka xiriirka Itoobiya uu isna soo maray marxalado kala duwan. Masar ayaa Soomaaliya taageero militari iyo dhaqaale siisay kaddib xornimadii dalka ee 1960, iyadoo sidoo kale Soomaaliya taageertay ka hor xornimada, xilligaas oo ay dalka ka hirgelisay xarumo waxbarasho.

Suudaan ayaa sidoo kale muddo tobannaan sano ah siinaysay ardayda Soomaaliyeed waxbarasho bilaash ah, oo ay ku jirto xilligii dagaallada sokeeye. Dhanka kale, Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa sannadihii u dambeeyay yeeshay iskaashi dhinaca amniga ah, iyadoo ciidamo Itoobiyaan ah ay Soomaaliya u soo direen dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, iyagoo kaashanaya ciidamo ka socda Uganda, Burundi, Jabuuti iyo Kenya.

Eritrea ayaa iyaduna Soomaaliya ka taageertay dhanka dhismaha hay’adaha amniga, iyadoo tababar siisay ciidamada dowladda Soomaaliya. Jabuuti ayaa door muhiim ah ka qaadatay dib-u-heshiisiinta Soomaaliya, gaar ahaan shirkii Carta ee sanadkii 2000, kaas oo horseeday dhismaha Dowladdii TNG-da ee Soomaaliya, isla markaana gogol u xaadhay dowladihii xigay.

Xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa si gaar ah u xumaaday kaddib markii Addis Ababa ay heshiis is-afgarad ah la saxiixatay Somaliland, arrintaas oo Muqdisho ay si adag uga hortimid. Masar iyo Eritrea ayaa xilligaas si diblomaasiyadeed u garab istaagay Soomaaliya, waxaana markii dambe bilaabmay dadaallo lagu hagaajinayo xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya, gaar ahaan dhexdhexaadintii Turkiga.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa toddobaadkan booqasho gaaban ku tegay Addis Ababa, halkaas oo uu kula kulmay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed, ka hor inta uusan u safrin magaalada El Alamein ee Masar.

Kulankii El Alamein ayaa waxaa ka soo baxay bayaan wadajir ah oo ay soo saareen hoggaamiyeyaasha Masar, Soomaaliya, Eritrea iyo Suudaan, kaas oo lagu taageeray midnimada, madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Suudaan, laguna diiday sameynta hay’ado dowladeed oo barbar socda.

Bayaanka ayaa sidoo kale taageeray midnimada iyo madaxbannaanida Soomaaliya, iyadoo lagu sheegay in maamulka Badda Cas uu yahay mas’uuliyad gaar ah oo saaran dalalka ku teedsan xeebaha Badda Cas.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya ayaa ka jawaabtay bayaanka, iyadoo sheegtay in doodaha ku saabsan Badda Cas ay tahay inay tixgeliyaan “danaha sharciga ah iyo xiriirka joogtada ah” ee Itoobiya ay la leedahay Badda Cas.

GAROWE ONLINE