Xiisadda sii kordheysa ee Itoobiya iyo Eritrea oo dhexdhexaadnimada Soomaaliya imtixaan gelisay

MUQDISHO, Soomaaliya — Dowladda Federaalka Soomaaliya ee mudo-xileedkeedu dhamaadey, ayaa sheegtay inay dhexdhexaad ka tahay xiisadda sii xoogeysanaysa ee u dhexeysa Itoobiya iyo Eritrea, iyadoo ku adkaysatay in xiriirka Muqdisho ay la leedahay labada dal uusan isbeddelin, xilli ay isa soo tarayaan walaacyada laga qabo in khilaafkoodu isu beddelo dagaal ballaaran oo saameeya Geeska Afrika.

Wasiir ku-xigeenka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Xasan Maxamed Cali Nadaara, ayaa wareysi uu siiyey BBC-da ku sheegay in Soomaaliya aysan dhinacna la safanayn, isla markaana ay danaynayso in labada dal ay khilaafkooda ku xalliyaan wadahadal iyo hannaan nabadeed. Wuxuu meesha ka saaray in xiriirka Soomaaliya ay la leedahay Masar iyo Eritrea uu ka dhigan yahay inay ka soo horjeesatay Itoobiya.

Hadalkan ayaa imanaya kaddib shir madaxeed afar geesood ah oo 4-tii Oktoobar 2026 ka dhacay magaalada Alamein ee dalka Masar, kaas oo ay ka qayb galeen madaxweynayaasha Soomaaliya iyo Masar, Xasan Sheekh Maxamuud iyo Cabdifitaax Al-Sisi, iyo sidoo kale madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki iyo hoggaamiyaha Suudaan Cabdifataax Al-Burhaan.

War-murtiyeedka kulanka ayaa xoogga lagu saaray madax-bannaanida dalalka, ilaalinta midnimada dhuleed iyo doorka ay tahay inay yeeshaan dalalka ku teedsan Badda Cas. Waxa kale oo laga hadlay arrimaha Biyaha Niilka iyo diidmada tallaabooyin hal dhinac ah oo la xiriira khilaafaadka gobolka, arrimo ay ku jirto muranka ka dhashay biyo-xireenka weyn ee Itoobiya ka dhistay webiga Niilka.

Kulankaas iyo mowqifyada lagu sheegay war-murtiyeedka ayaa dhaliyey su'aalo ku saabsan sida Soomaaliya u ilaalin karto dhexdhexaadnimadeeda, iyadoo xiriir dhow la leh Masar iyo Eritrea, isla markaana Itoobiya ay ciidamo ka joogaan Soomaaliya oo qayb ka ah howlgalka Midowga Afrika ee taageerada iyo xasillinta Soomaaliya.

Xiisad saameyn ku yeelan karta amniga gobolka

Xasaasiyadda arrintan waxaa sii kordhinaya eedeymaha is-weydaarsanaya ee Itoobiya iyo Eritrea. Dowladda Itoobiya ayaa Eritrea ku eedeysay inay ciidamo u soo dirtay gobolka Tigray, isla markaana taageerto kooxo hubeysan oo ka soo horjeeda dowladda federaalka. Eritrea ayaa eedeymahaas beenisay, waxayna Itoobiya ku eedeysay inay raadineyso marmarsiiyo ay dagaal ku bilowdo.

Labada dowladoodba waxay arrinta u gudbiyeen Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay. Warbixinno la baahiyey ayaa sheegay in ciidamo Itoobiyaan ah iyo maleeshiyaad la safan ay galeen magaalada Adigrat ee gobolka Tigray, iyadoo ay sii kordhayaan walaacyada laga qabo in dagaal cusub uu burburiyo heshiiskii nabadeed ee Pretoria ee 2022 lagu soo afjaray dagaalkii dhiigga badan ku daatay ee Tigray. 

Qaramada Midoobay ayaa 10-kii Oktoobar ka digtay dagaallada dib uga soo cusboonaaday gobollada Tigray, Afar iyo Amhara ee Itoobiya, waxayna dhinacyada ugu baaqday inay si degdeg ah u joojiyaan colaadda, kuna laabtaan wadahadalka ku saleysan heshiiskii Pretoria. Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale muujiyey walaac ku saabsan wararka sheegaya joogitaanka ciidamada Eritrea gudaha Itoobiya. 

Soomaaliya, oo la tacaalaysa dagaalka Al-Shabaab iyo baahida ay u qabto taageerada amni ee caalamiga ah, waxay dan weyn ka leedahay in xiisaddu aysan isu beddelin dagaal gobolka oo dhan saameeya. Itoobiya waxay ciidamo ku leedahay Soomaaliya oo qayb ka ah howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM, waxaana jirta cabsi laga qabo in khilaaf u dhexeeya labada dal uu saameeyo iskaashiga amni.

Wasiir ku-xigeenka Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa sheegay in aanay dowladda Muqdisho helin ogeysiis rasmi ah oo ku saabsan ka bixitaanka ciidamada Itoobiya ee howlgalka Midowga Afrika. Wuxuu sidoo kale qiray in dagaal ka dhex qarxa Itoobiya iyo Eritrea uu saameyn ku yeelan karo dhaqaalaha iyo amniga Soomaaliya.

Dhexdhexaadnimada Soomaaliya oo wajahaysa tijaabo

Shirkii Alamein wuxuu Soomaaliya u abuuray xaalad diblomaasiyadeed oo xasaasi ah. Dhinac, Muqdisho waxay dooneysaa inay xoojiso xiriirka Masar iyo Eritrea, gaar ahaan arrimaha amniga Badda Cas, madax-bannaanida dalalka gobolka iyo iskaashiga siyaasadeed. Dhinaca kale, waxay u baahan tahay inay ilaaliso xiriirka Itoobiya, oo ah dal deris ah isla markaana door weyn ku leh dadaallada amni ee Soomaaliya.

War-murtiyeedka shirkii Alamein wuxuu sheegay in maamulidda Badda Cas ay tahay mas'uuliyadda gaarka ah ee dalalka ku teedsan, isagoo sidoo kale ku baaqay in la ixtiraamo shuruucda caalamiga ah ee khuseeya webiyada dalalka ka gudba, oo uu ku jiro Niilka. Qodobadan ayaa xasaasi u ah Itoobiya, oo aan lahayn xeeb, isla markaana muddo dheer ku adkeysanaysay baahida ay u qabto marin badeed.

Si kastaba, Soomaaliya waxay sheegaysaa in ka qaybgalka shirarka noocaas ah iyo iskaashiga ay la leedahay dalalka kale aysan ka dhignayn inay ku biirtay isbahaysi ka dhan ah Itoobiya. Dowladda ayaa ku adkeysanaysa inay rabto nabad iyo xasillooni gobolka ah.

Hase yeeshee, haddii khilaafka Itoobiya iyo Eritrea uu sii xumaado, Muqdisho waxaa laga yaabaa inay wajahdo cadaadis diblomaasiyadeed oo kaga yimaada dhinacyada iska soo horjeeda. Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Soomaaliya ma aha oo keliya inay ku dhawaaqdo dhexdhexaadnimo, balse waa inay ficil ahaan ilaaliso xiriirka ay la leedahay labada dal, iyadoo ka fogaanaysa tallaabo loo fasiran karo inay dhinac la safatay.

Mustaqbalka dhow, sida Soomaaliya u maareyso xiriirka Addis Ababa, Asmara iyo Qaahira ayaa noqon kara tijaabo muhiim u ah siyaasaddeeda arrimaha dibadda, xilli Geeska Afrika uu wajahayo khatar sii kordheysa oo amni iyo mid siyaasadeed.

GAROWE ONLINE