Soomaaliya : Ka bixitaanka Itoobiya ee Buurhakaba oo tijaabo ku ah Ciidamada Soomaaliya

Falanqayn

MUQDISHO, Soomaaliya — Ka bixitaanka ciidamada Itoobiya ee saldhigga muhiimka ah ee dehmada Buurhakaba ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo awoodda ciidamada Soomaaliya ee ilaalinta goobaha ay wareejinayaan ciidamada Midowga Afrika, xilli hawlgalka AUSSOM uu wajahayo dhaqaale-xumo iyo hubanti la’aan dhinaca saadka ah.

AUSSOM ayaa 8-dii Agoosto saldhigga Buurhakaba ku wareejisay Qaybta 60-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka, iyadoo Xafiiska Qaramada Midoobay ee Taageerada Soomaaliya uu gacan ka geystay dhinaca saadka.

Ciidamada Itoobiya ayaa saldhiggaas joogay tan iyo 2014, iyagoo ka tirsanaa hawlgalladii kala dambeeyey ee Midowga Afrika. Wararka deegaanka ayaa sheegaya inay magaalada ka baxeen wax yar kaddib munaasabaddii wareejinta, inkasta oo ciidamo Itoobiyaan ahi weli joogaan goobo kale oo ka tirsan gobollada Bay iyo Bakool.

Qayb ka mid ah xogta iyo qiimeynta warbixintan waxaa laga soo qaatay falanqayn ay daabacday Horn Review, oo ah hay’ad cilmi-baaris iyo warbaahineed oo fadhigeedu yahay Addis Ababa, Itoobiya.

Buurhakaba waxay ku taallaa waddada muhiimka ah ee isku xirta Muqdisho iyo Baydhabo. Inkasta oo ciidamada dowladda ay gacanta ku hayaan magaalada, Al-Shabaab ayaa saameyn ku leh qaybo ka mid ah miyiga ku hareeraysan. Taasi waxay magaalada ka dhigaysaa imtixaan lagu ogaanayo awoodda ciidamada Soomaaliya ee difaaca goobaha ay kala wareegayaan ciidamada shisheeye.

Wareejinta saldhigga waxay qayb ka tahay qorshaha mas’uuliyadda amniga loogu wareejinayo hay’adaha Soomaaliya. Hase yeeshee, waxay ku soo beegantay xilli aan weli xal loo helin maalgelinta AUSSOM, joogtaynta saadka iyo diyaargarowga ciidamada Soomaaliyeed.

AUSSOM waxay bilowgii 2025 beddeshay hawlgalkii ATMIS, waxaana loo qorsheeyey inuu taageero ciidamada Soomaaliya inta ay si tartiib ah ula wareegayaan amniga dalka.

Mareykanka ayaa bishii Luulyo Midowga Afrika ku wargeliyey inuusan taageeri doonin sii socoshada kaalmada saadka ee Qaramada Midoobay siiso AUSSOM wixii ka dambeeya 31-ka Diseembar. Washington ma aysan diidin in la cusboonaysiiyo waajibaadka hawlgalka, balse waxay sheegtay inaysan taageeri doonin qaraar sii wada taageerada hawlgal iyo midda saadka ee UNSOS.

UNSOS ayaa AUSSOM siisa shidaal, cunto, gaadiid, isgaarsiin, daadgureynta dhaawacyada iyo adeegyo kale oo muhiim ah. Midowga Afrika ayaa ka digay in hawlgalku uusan heerka hadda jira ku sii shaqayn karin haddii taageeradaasi meesha ka baxdo.

Dalalka ciidamada ku biiriya AUSSOM ayaa shir ay dhammaadkii Luulyo ku yeesheen Kampala ku baaqay in bixitaanka hawlgalka loo maro hannaan qorshaysan oo qaata 18 ilaa 24 bilood. Waxay sidoo kale dalbadeen maalgelin la isku halayn karo, balse weli lama shaacin qorshe dhaqaale oo beddelaya taageerada UNSOS.

Hubanti la’aantaas waxay barbar socotaa khilaafaad siyaasadeed iyo xaalad amni oo sii adkaanaysa. Dagaalladii dhowaan ka dhacay Baydhabo ee dhex maray ciidamada dowladda federaalka iyo xoogag taabacsan madaxweynihii Villa Somalia xoogga uga qabsatey Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen, ayaa sababay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac.

Al-Shabaab ayaa isla muddadaas fulisay weerarro kale, taas oo muujinaysa sida kooxdu uga faa’iidaysan karto khilaafaadka u dhexeeya dhinacyada Soomaaliyeed.

Murannada u dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada ee ku saabsan doorashooyinka, dastuurka iyo awood-qaybsiga ayaa wiiqay qorsheynta amniga qaranka. Haddii aan la helin iskaashi siyaasadeed, waxaa adkaan karta in gurmad joogto ah loo diro saldhigyada cusub ama la fuliyo hawlgallo isku xiran.

Al-Shabaab waxay hore uga faa’iidaysatay goobo ay baneeyeen ciidamada shisheeye. Kooxdu waxay inta badan beegsataa waddooyinka sahayda, deegaannada ku hareeraysan iyo saldhigyada yaryar, iyadoo isku dayaysa inay go’doomiso ciidamada jooga magaalooyinka.

Ciidamada difaacaya Buurhakaba ayaa laga yaabaa inay cadaadis kala kulmaan hareeraha magaalada iyo waddooyinka isku xira Baydhabo iyo Muqdisho. Qaybta 60-aad waxay khibrad u leedahay dagaallada Bay iyo Bakool, balse ciidamada Soomaaliya mararka qaarkood ma haystaan hubka culus, sirdoonka, taageerada cirka iyo saadka joogtada ah ee ay heli jireen ciidamada Itoobiya.

Al-Shabaab waxay sii waddaa ururinta dhaqaale, qorista dagaalyahanno iyo casriyeynta farsamooyinkeeda. Khubarada amniga ayaa sidoo kale sheegaya inay kordhisay adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee sahanka.

Waxaa isa soo taraya wararka ku saabsan xiriir u dhexeeya Al-Shabaab iyo Xuutiyiinta Yemen. Waxaa jira xog tilmaamaysa xiriir iyo ganacsi hub, balse heerka iskaashiga farsamo iyo kan hawlgal weli si madax-bannaan looma xaqiijin.

Itoobiya waxay Al-Shabaab muddo dheer u aragtay khatar ku wajahan ammaankeeda. Ciidamadeeda ku sugan Bay, Bakool iyo deegaannada xuduudaha u dhow waxay xannibayeen dhaqdhaqaaqa kooxda iyo isku dayadeeda ay ku gaari karto bariga Itoobiya.

Bixitaan degdeg ah ama aan si wanaagsan loo qorshayn wuxuu Addis Ababa ku qasbi karaa inay xoojiso ciidamadeeda xuduudaha. Waxa kale oo uu kordhin karaa khatarta weerarrada xuduudaha ka gudba, barakaca dadka iyo carqaladaynta ganacsiga gobolka.

Mustaqbalka Buurhakaba kuma xirnaan doono oo keliya tirada askarta la geeyo saldhigga. Waxaa loo baahan yahay in la sugo waddooyinka sahayda, lala shaqeeyo bulshada deegaanka, lana helo sirdoon, taageero cir iyo iskaashi siyaasadeed oo u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Wareejin si wanaagsan loo qorsheeyey waxay muujin kartaa in ciidamada Soomaaliya ay awood u yeelanayaan ilaalinta goobaha muhiimka ah. Bixitaan degdeg ah oo aan dhaqaale iyo saad ku filan lahayn, dhinaca kale, wuxuu Al-Shabaab siin karaa fursad ay ku go’doomiso magaalooyin, dib ugu soo ceshato deegaanno, kuna wiiqdo qorshaha kala-guurka amniga.

Buurhakaba sidaas darteed ma aha oo keliya saldhig ciidan oo la wareejiyey. Waxay astaan u tahay caqabadaha Soomaaliya iyo saaxiibadeeda horyaalla, xilli maalgelinta caalamiga ahi sii yaraanayso, ciidamada Midowga Afrika dhimayaan joogitaankooda, Al-Shabaabna ay raadineyso meelaha uu ka jilicsan yahay nidaamka amniga.

GAROWE ONLINE