Itoobiya oo Galaysa Doorasho Taariikhi ah: Isbeddelada Siyaasadda, Caqabadaha iyo Xisbiyada Tartamaya

ADDIS ABABA – Dalka Itoobiya waxaa Isniinta (1-da Juun, 2026) ka dhacaysa doorashadii guud ee baarlamaanka, taas oo ah tii ugu horreysay ee heer qaran ah tan iyo markii uu soo afjarmay dagaalkii sokeeye ee gobolka Tigray dhamaadkii 2022.

Inkastoo ay tahay maalin muhiim u ah mustaqbalka dalka, haddana doorashadan waxaa hareeyay caqabado dhowr ah oo horseeday in uusan qof walba codeyn karin, sababo la xiriira amni-darro, barakac, iyo gobolada qaar oo aan laga diwaangalin codbixiyayaal ku filan.

Guddiga Qaranka ee Doorashooyinka Itoobiya (NEBE) ayaa sheegay in ka badan 50 milyan oo qof ay u diwaangashan yihiin inay codeeyaan, iyadoo kala badh ay yihiin haween. Doorashadan ayaa lagu loolamayaa 547 kursi oo uu ka kooban yahay Aqalka Wakiilada Shacabka (HPR), xisbiga guulaystana wuxuu soo dhisayaa dawladda cusub iyo Ra'iisul Wasaaraha dalka.

Maxay Tahay Sababta uusan Qof Walba u Codeyn Karin?

In kasta oo tirada isdiwaangalisay ay sarrayso, haddana dad badan oo reer Itoobiya ah ayaa ka qatan doorashadan sababo la xiriira:

Amni-darrada baahsan: Gobolada qaar, gaar ahaan meelaha ay ka jiraan colaadaha hubeysan iyo kacdoonada maxalliga ah, guddiga doorashadu kama uusan furi karin xarumo codbixiye.

Barakaca Gudaha: Boqolaal kun oo qof oo ku barakacay dagaaladii u dambeeyay ayaan haysan aqoonsiyo ama fursad ay isku diwaangaliyaan meelaha ay hadda magangalyada ku yihiin.

Xanibaadaha Gobolada Qaar: Caqabado dhanka farsamada iyo saadka ah awgood, deegaan-doorashooyin dhowr ah ayaa dib loogu dhigay codeyntooda ilaa amar dambe.
Xisbiyada iyo Isbahaysiyada ugu Muhiimsan ee Tartamaya

Warbixin ay daabacday warbaahinta Al Jazeera ayaa lagu falanqeeyay 47-da xisbi ee u taagan doorashadan iyo isbahaysiyada ugu miisaanka culus ee loolamaya:

1. Xisbiga Barwaaqada (Prosperity Party - PP)

Hogaamiyaha: Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed.

Fikirka & Ajandaha: Waxaa la aasaasay 2019 ka dib markii la kala diray isbahaysigii hore ee EPRDF. Xisbigu wuxuu hadda ku fadhiyaa aqlabiyadda baarlamaanka (457 kursi).

Waxay ku ololeynayaan midnimada qaranka, dib-u-habaynta dhaqaalaha, iyo nidaam federaal ah oo ay dawladdu hoggaamiso, iyagoo sharraxan ku dhowaad dhammaan deegaanada.

2. Dhaqdhaqaaqa Qaranka Amxaarada (NAMA)

Hogaamiyaha: Belete Molla.

Fikirka & Ajandaha: Waa xisbi weyn oo heer gobol ah, kaas oo diiradda saara matalaadda siyaasadeed, amniga, iyo ilaalinta xuquuqda dhaqanka iyo dhulka ee shacabka Amxaarada dhexdiisa nidaamka federaalka.

3. Muwaadiniinta Itoobiya ee Caddaaladda Bulshada (EZEMA)

Hogaamiyaha: Berhanu Nega.

Fikirka & Ajandaha: Xisbigan heer qaran ee madax-bannaan wuxuu u ololeeyaa maamul dimuqraadi ah oo xor ah, sarreynta sharciga, suuq xor ah, iyo xoojinta hay'adaha dastuuriga ah ee dalka.

4. Isbahaysiga Nabadda Itoobiya (Peace for Ethiopia Coalition)

Aasaaska: Waxaa ku midoobay xisbiyo goboleedyo ay ka mid yihiin Agew National Council, Gamo Democratic Party, Gambella Peoples’ Freedom Movement, Kaffa Green Party, iyo Tigray Democratic Cooperation.

Ajandaha: Waxay u urureen si ay u kordhiyaan miisaankooda siyaasadeed iyo matalaadda gobolada yaryar, iyadoo xisbi kasta uu ilaashanayo aqoonsigiisa gaarka ah.

5. Xisbiyada Deegaanka iyo Musharixiinta Madaxa-bannaan

Xisbiyada Deegaanka: Gobolada Oromada, Soomaalida, iyo Tigray waxaa ka tartamaya xisbiyo diiradda saaraya madax-bannaanida gudaha (local autonomy) iyo horumarinta deegaankooda.

Musharixiinta Madaxa-bannaan: Waxaa jira 73 musharax oo aan ka tirsanayn wax xisbi ah, kuwaas oo xoogga saaraya baahiyaha gaarka ah ee ka jira deegaan-doorashooyinka ay matalaan halkii ay ka hadli lahaayeen ajandayaal heer qaran ah.

Tirada Guud ee Tartanka: Doorashadan guud ee 2026 waxaa ku tartamaya in ka badan 10,900 oo musharax. Ku dhowaad 2,198 musharax ayaa u taagan baarlamaanka federaalka, halka 8,736 kale ay u tartamayaan golayaasha gobolada iyo magaalooyinka waaweyn.

GAROWE ONLINE