Kiiska MV LUTUF ma wuxuu albaab u furay faragelinta quwadaha shisheeye ee arrimaha Soomaaliya?

GAROWE, Soomaaliya (GO) — Sii-deynta markabka MV LUTUF ayaa bannaanka soo dhigtay khilaaf weyn oo u dhexeeya Puntland iyo Dowladda Federaalka, iyadoo dhacdadu dhalisay su’aalo ku saabsan cidda oggolaan karta hawlgallada shisheeye ee ka dhacaya xeebaha Soomaaliya, dadka lagu dilay duqeymaha iyo in burcad-badeedda la siiyey lacag madax-furasho ah.

MV LUTUF, oo sitay calanka Cameroon, waxaa siddeed nin oo hubeysan ka afduubteen meel qiyaastii 3.5 mayl-badeed u jirta Marraya, degmada Eyl, 17-kii Agoosto. Markabka ayaa la sheegay inuu siday hub, qalab isgaarsiin iyo teknolojiyadda dayax-gacmeedka oo ku sii jeeday saldhigga milatari ee Türkiye ku leedahay Muqdisho. Ankara si rasmi ah uma xaqiijin nooca rarka iyo halka uu ku wajahnaa.

Maalmo kadib, weerarro dhinaca cirka ah ayaa ka dhacay xeebaha Garmaal iyo Jiifle. Puntland waxay sheegtay in weerarradaas lagu dilay ugu yaraan 13 qof oo ay ku tilmaantay kalluumeysato iyo dad rayid ah, laguna burburiyey doonyo kalluumeysi. Cidda fulisay duqeymaha markii hore si rasmi ah looma shaacin.

Wasaaradda Amniga Puntland ayaa 21-kii Agoosto cambaareysay weerarrada, iyadoo dalbatay in quwadaha shisheeye ee ka hawlgala xeebaha ay caddeeyaan cidda fulisay duqeymaha iyo sababta loo beegsaday dadka deegaanka.

Wasaaradda Kalluumeysiga Puntland ayaa dhankeeda sheegtay inay baarayso xog muujinaysa in “dhinacyo dibadda ah” ay maalgelinayaan ama dib u abaabulayaan shabakado horey ugu lug lahaa burcad-badeednimada, si loo dhaawaco amniga iyo sumcadda Puntland. Wasaaraddu ma aysan magacaabin dhinacyada ay tuhunsan tahay, mana soo bandhigin caddeyn dadweyne.

Wasiiru-dowlaha Gaashaandhigga Soomaaliya, Cumar Cali Cabdi, ayaa 22-kii Agoosto sheegay in Dowladda Federaalku horay uga warqabtay hawlgallada, isla markaana Muqdisho keliya awood u leedahay inay oggolaato hawlgallada lagula dagaallamayo burcad-badeedda. Hase yeeshee, ma uusan magacaabin dalka ama ciidanka fuliyey duqeymaha.

Markii BBC-du wax ka weydiisay Türkiye, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Ankara waxay sheegtay inaysan “wax xog ah ka hayn” duqeymaha—jawaabtaas oo aan noqon beenin cad.

29-kii Agoosto, Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya waxay sheegtay in ciidamada Soomaaliya iyo kuwa badda Türkiye ay markabka ku soo furteen hawlgal socday 10 maalmood, laguna dilay 14 burcad-badeed ah, laguna burburiyey afar doonyood.

Puntland ayaa isla markaas diidday warka Muqdisho, iyadoo sheegtay inaysan jirin hawlgal lagu soo furtay markabka. Waxay ku eedeysay Dowladda Federaalka iyo Türkiye inay burcad-badeedda siiyeen madax-furasho, masuuliyiin federaal ahna ay dhex-dhexaadinayeen xiriirrada lala lahaa kooxdii markabka haysatay. Puntland ma aysan shaacin cadadka lacagta, mana soo bandhigin caddeynta maaliyadeed.

Labada dhinac ayaa sidaas ku bixiyey laba sheeko oo iska horimanaya: Muqdisho waxay sheegtay guul milatari, halka Puntland ay sheegtay in burcaddu lacag qaadatay, kadibna markabka ka degtay.

Dhacdadu waxay muujinaysaa khatarta ka dhalan karta marka quwado shisheeye ay hawlgallo ka fuliyaan dhul ay maamulaan dowlad-goboleedyo, iyagoo ku tiirsan oggolaanshaha Villa Somalia oo keliya. Türkiye waxay Soomaaliya ku leedahay saldhig milatari, ciidamo ay tababarto, maraakiib iyo diyaarado, sidoo kalena waxay heshiisyo ka haysataa shidaalka iyo khayraadka badda.

Dadka Xeeldheerayaasha ayaa sheegyaa in bixinta madax-furashada, lacagtu waxay dhiirrigelin kartaa afduubyo kale, waxayna burcad-badeedda siineysaa dhaqaale ay ku iibsadaan hub, shidaal iyo doonyo. Waxaa sidoo kale dhalanaysa su’aasha ah sida dad loogu dilay duqeymo, halka kooxdii afduubka geysatay la sheegay inay hubkeeda iyo lacag madax-furasho ah la baxday.

Kiiska MV LUTUF wuxuu muujiyey in maqnaanshaha nidaam qaran oo la isku raacsan yahay—oo lagu maamulo amniga badda, oggolaanshaha hawlgallada shisheeye iyo baaritaanka khasaaraha rayidka—uu quwadaha dibadda siin karo fursad ay si toos ah ugu dhex galaan khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya.

GAROWE ONLINE