Suudaan oo Soomaaliya u noqon karta digniin ku saabsan faragelinta shisheeye

MUQDISHO, Soomaaliya — Firaaqada siyaasadeed ee ka dhalatay dhammaadka muddo-xileedka hay’adaha federaalka iyo heshiis la’aanta doorashada ayaa Soomaaliya gelinaysa marxalad ay quwadaha shisheeye si fudud ugu dhex milmi karaan loollanka gudaha.

Madaxweynihii hore Xasan Sheekh Maxamuud, oo muddo-xileedkiisii afarta sano ahaa dhammaaday bishii May 2026, ayaa ku adkaysanaya inuu xafiiska sii joogi doono ilaa May 2027. Wuxuu arrintaas ku salaynayaa wax-ka-beddel dastuuri ah oo muddooyinka Madaxweynaha iyo Baarlamaanka ka dhigay shan sano.

Mucaaradka, Puntland, Jubaland iyo dhinacyo kale ayaa diiday hannaankii loo maray wax-ka-beddelka, iyagoo ku doodaya inaan si sharci ah loogu dabaqi karin madaxda xilka haysa, isla markaana uusan jirin heshiis qaran oo lagu beddelay nidaamkii hore.

Waxaa xaaladda sii culaysinaya wararka sheegaya in Xasan Sheekh uu taageero ka raadinayo dowlado shisheeye si uu awoodda u sii haysto, isla markaana iskaashigii amniga dibadda loo adeegsanayo khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha.

Haddii taageerada shisheeye ay dhinac ka raacdo muranka siyaasadeed, dhinacyada kale ayaa iyaguna raadsan kara dowlado iyo taageerayaal kale. Taasi waxay muran doorasho u beddeli kartaa loollan ay dano dibadeed ku tartamayaan, iyadoo hay’adaha Soomaaliya iyo shacabka rayidka ahi ay noqonayaan kuwa khasaaraha qaada.

Suudaan ayaa maanta tusaale muuqda u ah halka ay xaalad noocaas ahi ku dhammaan karto.

Warbixin cusub oo ay soo saartay guddi xaqiiqo-raadin ah oo ay taageerto Qaramada Midoobay⁠ ayaa sheegtay in dagaalka Suudaan ay sii dheereeyeen shabakado dibadeed oo dhinacyada gaarsiiya dagaalyahanno, hub, tababar iyo tiknoolajiyadda diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.

Guddigu wuxuu diiwaangeliyey ilaa 2,000 oo askar hore iyo qandaraaslayaal shisheeye ah oo ka qayb qaatay hawlgallada dagaalka. Qaar ka mid ah ayaa ku shaqaynayey diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, madaafiicda iyo hub kale oo casri ah.

Taageerada dibadda kuma koobna hal dhinac. Baarayaashu waxay heleen xog muujinaysa in labada dhinac ee dagaallamaya ay heleen awood milatari oo dibadda ka timid, taas oo u sahashay inay weerarro ka fuliyaan meelo ka fog furimaha dagaalka.

Weerarradaas waxaa ka mid ahaa mid lagu dilay 114 qof iyo mid kale oo ay ku dhinteen ugu yaraan 70 qof, laguna burburiyey isbitaal weyn. Guddigu wuxuu sheegay in weerarro ka mid ahi gaari karaan heer dembiyo dagaal, halka tacaddiyo kale ay muujiyeen astaamaha xasuuq wadareed.

Dagaal markii hore ka dhashay loollan u dhexeeyey laba awoodood oo gudaha ah ayaa sidaas ugu fiday dalka oo dhan. Tobannaan kun ayaa dhintay, in ka badan 12 milyan oo qofna guryahooda ayay ka barakaceen.

Soomaaliya weli xaaladda Suudaan ma gaarin. Hase yeeshee, waxaa jira calaamado aan la iska indho tiri karin: muddo-xileed muran ka taagan yahay, doorasho aan heshiis laga gaarin, hay’ado amni oo kala amar qaata iyo dowlado shisheeye oo saamayn ballaaran ku leh siyaasadda iyo amniga dalka.

Khatartu ma aha oo keliya joogitaanka shisheeyaha. Khatarta ugu weyn waxay dhalanaysaa marka hubka, diyaaradaha dagaalka, dhaqaalaha iyo xiriirka diblomaasiyadeed ee dibadda loo adeegsado in dhinac Soomaaliyeed looga adkaado dhinac kale.

Casharka Suudaan wuxuu Soomaaliya xusuusinayaa in faragelinta shisheeye aysan mar walba dagaal ku bilaaban. Waxay ku bilaaban kartaa taageero siyaasadeed, heshiis amni ama garab istaag loo muujiyo hal dhinac. Marka dhinacyada kale ay iyaguna dibadda u kala cararaan, khilaafkii gudaha wuxuu isu beddeli karaa dagaal aan Soomaalidu keligeed go’aankiisa lahayn.

Ka hortagga khatartaas wuxuu u baahan yahay heshiis siyaasadeed oo degdeg ah, doorasho loo dhan yahay iyo in dowladaha shisheeye laga ilaaliyo muranka awoodda gudaha. Haddii taas la waayo, waxa maanta Suudaan ka socda wuxuu berri Soomaaliya uga billaaban karaa qaab la mid ah.

GAROWE ONLINE